Psychoterapia indywidualna on-line
Psychoterapia schematów, psychoterapia poznawczo-behawioralna
Czym jest psychoterapia?
Psychoterapia jest procesem, skuteczną metodą leczenia problemów psychiki, która opiera się na rozmowie dwóch osób – psychoterapeuty i pacjenta.
Z jednej strony uznaje się, że to pacjent jest ekspertem „od siebie”, czyli tylko on może wiedzieć najlepiej co czuje, co myśli, czego potrzebuje i szanuje się jego autonomię oraz prawo do decydowania o sobie. Z drugiej strony psychoterapeuta – jest ekspertem „od nauki”, który w ramach rozmowy z pacjentem dostarcza wiedzę, narzędzia i metody, by wspomóc pacjenta w jego drodze do lepszego zrozumienia siebie i rozwiązania problemu (problemów). Psychoterapia polega więc na współpracy pacjenta i terapeuty, która umożliwia pacjentowi osiągnięcie jego celów terapii.
Psychoterapia jest długoterminowym procesem leczenia – trwa kilka miesięcy, lat. Odbywa się w określonym nurcie, tj. zgodnie z założeniami teoretycznymi i zbiorem technik i narzędzi praktycznych danej szkoły psychoterapii.
Ja pracuję w oparciu o nurty psychoterapii schematów oraz psychoterapii poznawczo-behawioralnej (z której terapia schematów się wywodzi). W zależności od rodzaju i nasilenia problemów pacjenta dobieram odpowiednie metody z obu nurtów. Poniżej, w skrócie opisuję podstawy teoretyczne obu nurtów. Oprócz technik terapii schematów i poznawczo-behawioralnej, w pracy terapeutycznej wykorzystuję także narzędzia terapii ACT (np. ćwiczenia uważności) oraz DBT.
Psychoterapia schematów
Psychoterapia schematów to obecnie najbardziej obiecujący nurt psychoterapii (np. badania). Jest pomocna szczególnie w przypadku tych problemów, wobec których klasyczna terapia poznawczo-behawioralna okazuje się mniej skuteczna. Zwłaszcza w przypadku leczenia utrwalonych problemów, które występują przez znaczną część życia i których źródła tkwią w dzieciństwie. Jest szczególnie skuteczna w przypadku leczenia zaburzeń osobowości, złożonych, powtarzających się problemów w relacjach.
Czym jest terapia schematów?
W bardzo dużym uproszczeniu nurt psychoterapii schematów opiera się na założeniu, że każdy człowiek od narodzin ma, obok potrzeb fizjologicznych, określone potrzeby emocjonalne, np. bezpieczeństwa, stabilności, ciepła, troski. Rodzimy się potrzebując czuć się bezpiecznie, otoczonym troską, czułością, zainteresowaniem i wsparciem. Jako dzieci potrzebujemy móc swobodnie wyrażać swoje potrzeby i emocje, by nasi opiekunowie adekwatnie na nie reagowali, szanowali naszą autonomię i odpowiednio wyznaczali granice. Gdy w naszym dzieciństwie tak się nie dzieje, jako dzieci doświadczamy deprywacji, pewnych potrzeb. Innymi słowy nie dostajemy tego, czego potrzebujemy, aby zdrowo się rozwijać. Dzieje się tak z przeróżnych powodów, np. opiekunowie nie chcą/nie potrafią, nie ma jednego z opiekunów, losowe zdarzenia zaburzają stabilność otoczenia. Deprywacje tych najbardziej podstawowych potrzeb emocjonalnych w dzieciństwie tworzą w nas schematy – czyli wzorce interpretacji rzeczywistości i siebie, zgodnie z wczesnodziecięcymi doświadczeniami. Dla przykładu: doświadczając porzucenia, opuszczenia przez opiekuna (np. rozwód rodziców, wyjazd któregoś z rodziców) może wykształcić w nas schemat porzucenia (przekonanie, obawa, że bliskie osoby odejdą, opuszczoną nas). Inny przykład: gdy jako dzieci doświadczamy odrzucenia, krytyki, braku akceptacji, wówczas może wykształcić się w nas schemat wadliwości (poczucie, że coś jest ze mną nie tak). To tylko pojedyncze przykłady schematów, ale jest ich znacznie więcej.
Schematy możemy określić jako pewnego rodzaju emocjonalne „czułe punkty”, które w teraźniejszości mogą zostać poruszone, jeżeli sytuacja obecna jest w jakimś, nawet niewielkim, stopniu podobna do naszych doświadczeń z przeszłości. Poruszony emocjonalny „czuły punkt” wzbudza bardzo intensywne, przytłaczające emocje – często to one stanowią dla nas problem i skłaniają do poszukiwania pomocy. W innym przypadku, w toku naszego życia uczymy się „obudować” nasze czułe punkty w mechanizmy obronne, tzw. strategie radzenia sobie, aby niedopuścić do dotknięcia naszych „czułych punktów” albo nie przeżywać bólu związanego z ich poruszeniem. Na przykład: jeżeli mamy schemat porzucenia, możemy unikać angażowania się emocjonalnego w relacje (bo skoro wierzymy, że bliskie nam osoby odejdą, to nie angażując się, chronimy się emocjonalnie przed bólem porzucenia). Możemy też stosować inny rodzaj strategii – aby uniknąć porzucenia starać się podporządkować, poświęcać dla partnera, kosztem siebie i swoich potrzeb, wierząc, że tylko ten sposób utrzymamy go przy sobie. Możemy też stosować strategię polegającą na nadmiernej kontroli, nadwrażliwości, tj. sprawdzać partnera (przeglądać jego telefon, komputer), często dzwonić, wypytywać, aby ciągle upewniać się, że nie odchodzi. Jak łatwo zauważyć, każdy rodzaj strategii niesie ze sobą negatywne konsekwencje w postaci problemów w relacjach, które mogą być jednym z powodów zgłoszenia na psychoterapię . To tylko przykłady – schematów i strategii radzenia sobie jest znacznie więcej i to one mogą być podstawą zgłaszanego problemu lub zaburzenia psychicznego.
Terapia schematów polega na odkryciu, zrozumieniu wewnętrznych schematów, które leżą u podstaw zgłaszanych problemów, a następnie wygaszeniu ich, by były mniej bolesne w dorosłości, a także zrozumieniu sposobów radzenia sobie i zmianie ich tak, aby były bardziej pomocne dla osoby, by mogła wieść bardziej satysfakcjonujące życie.
Dla kogo?
- Dla osób, które czują, że borykają się z jakimś problemem/problemami „od zawsze” i mimo starań, nie udaje się go rozwiązać/pokonać albo wraca.
- Dla osób, które zauważają u siebie powtarzające się problemów w relacjach, na przykład: trudności z utrzymaniem bliskich relacji, niestabilność związków, brak zaufania, trudności w nawiązywaniu relacji skutkujące poczuciem izolacji, osamotnienia albo nawiązywanie relacji z „niewłaściwymi” osobami, trudności z postawieniem granic.
- Dla osób, które w różnych sytuacjach doświadczają bardzo silnych, intensywnych, czasem przytłaczających emocji, z którymi czują, że sobie nie radzą albo radzą w destrukcyjny dla siebie lub innych sposób. Na przykład: wybuchy złości, obezwładniająca bezsilność, utrzymujące się przygnębienie, paraliżujący lęk, czy stałe uczucie niepokoju. Także dla osób, które mają poczucie, że ich emocje zmieniają się bardzo szybko albo wprost przeciwnie – często czują, że nie czują nic albo „odcinają się” od czucia.
- Dla osób, które rozpoznały u siebie albo posiadają diagnozę lekarską jakiegoś rodzaju zaburzenia psychicznego, zwłaszcza zaburzenia osobowości.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna
Nurt psychoterapii o naukowo udowodnionej skuteczności (badania). Opiera się na założeniu, iż każdy z nas w toku swojego życia i na podstawie doświadczeń buduje zbiór przekonań na temat siebie (czyli to, jak siebie postrzega, swoją wartość), innych (np. czy spodziewa się krytyki, odrzucenia, wrogości) oraz świata (np. czy postrzega go jako raczej bezpieczny, przewidywalny, czy wręcz przeciwnie). Przekonania te dają wydźwięk myślom, interpretacjom, które pojawiają się w naszej głowie na temat danej sytuacji/konkretnego zdarzenia. Myśli te wzbudzają reakcję emocjonalną, czyli konkretne emocje (np. złość, lęk, przygnębienie) oraz impuls do zachowania (np. wycofanie, ucieczkę, kłótnię, agresję itp.). Jak można zauważyć, jeżeli przekonania, które mamy na temat siebie, innych, świata są zbyt krytyczne, uogólnione, wówczas wszystkie trzy elementy – myśli, reakcja emocjonalna i zachowanie, mogą być problematyczne, tj. nieadekwatne do danej sytuacji i stanowić źródło cierpienia. Co więcej, zachowania, które możemy podejmować pod wpływem takich zniekształconych interpretacji i pod wpływem intensywnych emocji, często nie są dla nas korzystne (wprost przeciwnie). Na przykład (w dużym uproszczeniu): mając przekonanie o sobie „jestem bezwartościowy”, mogę być wyczulony na sytuacje, w których ktoś mnie ocenia, krytykuje. W takich sytuacjach mogę myśleć np. „zawsze wszystko robię źle”, „nigdy nic mi nie wychodzi”, „starałem się, a i tak wszystko na nic”. Wówczas w reakcji emocjonlnej może pojawić się smutek, przygnębienie, a w zachowaniu – wycofanie, rezygnacja, poddanie się. Takie zachowanie uniemożliwia „oswojenie” się z krytyką, której doświadcza na swojej drodze każdy z nas, uniemożliwia zdobycie kompetencji lub zrealizowanie swojego celu, osiągnięcie ważnej dla siebie rzeczy (bo gdy rezygnujemy, to odbieramy sobie szansę na rozwój). Oczywiście to tylko przykład, bo zarówno przekonań o sobie, jak i reakcji może być bardzo wiele. Z takim samym przekonaniem możemy się za wszelką cenę starać zawsze wypadać bezbłędnie, idealnie – wtedy wkładamy ogromny wysiłek na każdym kroku, a „w środku” i tak czujemy się bezwartościowi – takie zjawisko czasami potocznie nazywamy „syndromem oszusta”. Można też, aby uchronić się przed bólem związanym z poruszeniem bolesnego przekonania na swój temat, reagować wybuchem złości i atakować osobę, która nas oceniła albo nawet wyraziła zdanie odmienne do naszego. I chociaż oczywiście, asertywna reakcja wobec nieuzasadnionej krytyki jest dobra, to jednak wybuch agresji i kłótnia bardzo często nie przynosi efektu, na którym nam zależało, a niszczy relacje i powoduje cierpienie (u obydwu stron).
To właśnie utrwalone wzorce reakcji i zachowań pod wpływem „poruszonych” przekonań, czyli tzw. dysfunkcyjne strategie radzenia sobie, są podstawą rozwoju zaburzeń i problemów natury psychicznej.
W toku terapii poznawczo-behawioralnej uczymy się rozumieć siebie i swoje trudności przez pryzmat swoich wewnętrznych przekonań, myśli, reakcji emocjonalnych i zachowań. Pracujemy na wszystkich trzech elementach i zależnościach pomiędzy nimi. Docieramy do przekonań na temat siebie, innych i świata, następnie pracujemy nad zmodyfikowanie nim zgodnie z rzeczywistością. Pracujemy nad regulacją emocjonalną, by lepiej radzić sobie z intensywnymi emocjami, gdy się pojawiają. Równolegle pracujemy nad zmodyfikowaniem dotychczas stosowanych sposobów radzenia sobie, czyli zachowań, by zastąpić je tymi bardziej zdrowymi i pomocnymi, np. asertywność zamiast agresji, czy uległości albo podtrzymanie motywacji, pomimo porażki lub krytyki itp.